Эрдэнэ зуу хийд

Эрдэнэ зуу хийд нь Монгол оронд Бурханы шашин дахин дэлгэрэх үед босгосон хамгийн анхны бөгөөд хамгийн эртний томоохон хийд юм. Энэхүү түүхэн дурсгал нь Өвөрхангай аймгийн Хархорин сумын нутагт, Их Монгол Улсын нийслэл Хархорум хотын туурийн дэргэд сүндэрлэдэг. Өдгөө Эрдэнэ зуу хийд нь ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвд бүртгэгдсэн "Орхоны хөндийн соёлын дурсгалт газар"-т багтах цогцолбор юм.

Түүхэн товчоо

1580 онд Халхын Абатай сайн хан, дүү Түмэнхэн ноёны хамт Гуравдугаар Далай лам Содномжамцтай уулзаж, өөрийн нутагт хийд байгуулахаар зөвлөлджээ. Далай лам түүнд Хархорум хотын эртний нэгэн сүмийг сэргээхийг зөвлөсний дагуу 1585 онд Тахай балгасан дахь сүмийг сэргээн засварлаж дуусгасан нь одоогийн Эрдэнэ зуу хийдийн Гол зуу сүм юм. Хийдийн барилга байгууламжийг барихдаа Хархорум хотын туурийн чулууг ашигласан нь түүхийн залгамж чанарыг илтгэдэг.

Хийдийн бүтэц

• Хэрэм ба Суварга: Хийдийг тойрсон 400х400 метрийн хэмжээтэй хэрэм нь нийт 108 суваргаас (таны эх дээр 126 гэж байсныг 108 болгон заслаа, энэ нь буддын шашны бэлгэдлийн тоо юм) бүрддэг.

• Гурван зуу: Гол зуу, Баруун зуу, Зүүн зуу хэмээх гурван том сүм нь барилга архитектурын гайхамшигт шийдэлтэй.

Эрдэнэ зуу хийдтэй холбоотой домог яриа

Хийдийн түүх болон түүнийг тойрсон сонирхолтой домгуудаас хуваалцъя:

1. "Эрдэнэ зуу" нэрний учир

Абатай сайн ханыг Далай ламтай уулзаж ирэхэд нь түүнд маш ховор нандин, ид шидтэй "Говийн маани" хэмээх эрдэнийн чулуун сийлбэртэй бурхан бэлэглэсэн гэдэг. Тэрхүү "Эрдэнэ" мэт бурхныг залан ирж, "Зуу" (Төвөдөөр Бурхан багш гэсэн утгатай) сүмийг байгуулсан тул "Эрдэнэ зуу" хэмээн нэрлэх болсон гэх домог бий.

2. Догшин нохой ба Далай ламын зөвлөгөө

Абатай сайн ханыг хийдээ барихаар газар шинжиж явахад нэгэн цагаан нохой байнга дагаж, тодорхой нэгэн газар хэвтээд байж. Үүнийг гайхсан хан Далай ламаас асуухад: "Тэрхүү нохой хэвтсэн газар бол урьд өмнөх үеийн гэгээн сүм байсан газар юм. Тэнд л хийдээ босго" хэмээн айлдсан гэдэг. Энэ нь эртний Тахай балгасны туурь байжээ